Theater

Zoals iedereen's moeder en Alain Badiou beweert: de strijd om de beheersing van de pandemie is ook een imaginaire strijd waarbij de capaciteit van het Chinese autoritair-socialisme + planeconomie tegen de mogelijkheden van het Westerse liberaal-kapitalisme lijkt te worden afgezet (om eenpolitiek economisch idioom te gebruiken) of waarbij de 'collectivistische' en 'risicomijdende' cultuur van de Aziaten wordt afgezet tegen die van het westen (om het Geert-Hofstede vocabulaire van de sociologen te gebruiken (zoals vorige week in een op-ed stuk in de NRC)). Of in de taal van de straat: het draait om een verschil tussen 'volksaard' tussen ons en de Aziaten.

Maar ook op micro-niveau zien we allerlei suffe door narcisme gedreven spiegelingen waarbij telkens een contrast wordt gemaakt tussen twee groepen - een wij en een zij - waarbij de 'wij' groep telkens opgesplitst kan worden in een andere tweedeling. Zo wordt Europa gecontrasteerd met de VS; het continent van Europa met de UK; het noorden van het continent met het zuiden. En in het noorden: België vs Nederland (in de ogen van de Belgen) of Nederland vs Duitsland (in de ogen van de Nederlanders). En binnen Nederland: Brabant vs het Noorden (Groningen) of de Randstad vs de rest van het land. Binnen Nederland hoorde ik al mensen zich zorgen maken over het 'onverantwoorde gedrag' van de allochtonen.

Dit komt omdat hoewel de strijd tegen het virus in feite gedicteerd wordt door symbolische modellen (calculus, probabilisme, etc.), waar ons collectieve gedrag zich aan moet houden. Op affectief, ideologisch en individueel niveau wordt dit gedrag opgelegd door het te presenteren als 'goed' en 'fatsoenlijk' gedrag ('Ga niet naar de kroeg en redt een ziekenhuismedewerker!'), d.w.z. op imaginair niveau. Het wordt gepresenteerd als 'onthouding' (vandaar de verontwaardiging over de mensen die toch naar het strand gaan ('alsof het vakantie is!')). Dit wordt geïnternaliseerd als 'fatsoen.' We verhouden ons tot de probabilistische modellen en de nieuwe gedragsregels langs imaginaire lijn.

Op straat, in het park, op de markt en in de supermarkt zit een zekere theatraliteit in het tentoonspreiden van 'veilig' gedrag, in de manier waarop mensen afstand houden, elkaar met een boog passeren, etc. Maar ook de 'nationale' gebaren zijn vaak theatraal (grenzen met veel aplomb sluiten)

Hoewel de ziekte (en de 'strijd' er tegen)  internationaal en symbolisch is, wordt dit op imaginair vlak beleefd als iets dat te maken heeft met natie.

----

Zizek stelt: de strijd tegen het virus moet op 'communistische' wijze worden overwonnen, d.w.z. door in te grijpen op vrije markt-mechanismen (bijvoorbeeld bij de productie van beademingsapparatuur, medicijnen) en door economische en politieke processen van bovenaf planmatig te coördineren (en niet aan de markt over te laten). Maar dit moet gebeuren op een internationale manier, de landsgrenzen overstijgend. Zolang het 'elk land voor zichzelf' is zal de oplossing niet dichterbij komen. 

De jury is still out. Het is onduidelijk of dit moment van solidariteit gaat komen. De eerste voortekenen zijn niet veelbelovend (de manier waarop de VS producten confiskeert, de concurrentie om mondkapjes, het sluiten van de grenzen (met veel aplomb).

Net als in de jaren 1914 lijkt de natie het remblokje te zijn dat een proces naar communisme tot stilstand brengt. Niet alleen leidde de Stalinistische (anti-Trotskistische) keuze van communisme-in-een-natie in de USSR tot een feitelijk bankroet van het eerste grote communistische experiment, maar ook de communistische esprit werd in Europa in de kiem gesmoord door een opkomend nationalisme, aangewakkerd door de oorlogsdreiging. Uit patriotisme stapte een hele generatie de loopgraven in om de 'eigen' bourgeoisie te beschermen. 

Zingend trok men te strijde. Net als wij ons vandaag fluitend, en met frisse burgerzin ingraven in onze quarantaine. Voor de natie. Voor het fatsoen. Omdat het ons mooier maakt.

(En in deze fase: prima. Niks mis met burgerzin. Maar zoals Lacan in zijn tweede belangrijke paper  stelde: de achterkant van elk narcisme is agressie. Of zoals de Britse klikspanen die de politie het afgelopen weekend maar bleven bellen om te melden dat de buurman die dag 2 x buiten was gekomen (in plaats van de toegestane eenmalige wandeling): fatsoen heeft een scherp randje. 

----

M.a.w. (en hier meer als note to self) Marx heeft gelijk dat de economisch-symbolische structuur onze situatie determineert, en dat de ontwikkeling van Kapitaal een eigen logica heeft. Maar (zoals Althusser al ontdekte) we verhouden ons imaginair tot onze positie hierin (via de Natie), waardoor de boel vastloopt, stagneert. En dat gaat van: 'au!'