Zizek / Zonnebaden / Dode Tijd

Het zogenaamde nieuwe Zizek-boek over Covid-19 bleek uiteindelijk toch (een beetje) een hoax. Het gaat om een verzameling van losse, hele korte stukjes die ook al online waren verschenen. "t Is dus een beetje een papieren blog en helaas geen boek.

Het meerendeel kende ik dan ook al. Maar het zesde hoofdstukje, 'The Virus of Ideology,' dat gedeeltelijk in Die Welt stond (hier) had ik nog niet gezien.

Zizek beschrijft daarin hoe de Lockdown beelden van verlaten steden en tot stilstand gekomen werelden bij hem ook een droombeeld opriep van dead time, van Ozu-achtige verstilling, van een wereld waarin niets gebeurt, en dat daarmee ook (in Zizek's beschrijving) een wereld is geworden  die niets meer van ons wil. Hij schetst een beeld van "just the world out there no longer ready-at-hand, awaiting us, looking at us and for us...."

Het is een beeld van een wereld dat niets van ons verwacht.

Deze ervaring van de wereld is, zoals Zizek ook suggereert, een semi-mystieke ervaring. Het roept bij mij beelden van mindfulness op, en bij Zizek de ervaring van Gelassenheit - een moment van 'dode tijd' waarin het zijn zelf tot ons spreekt, en we de vele projecten waarin we verwikkeld zijn tijdelijk vergeten,

Zizek: "Dead time - moments of withdrawal, of what old mystics called Gelassenheit, releasement - are crucial for the revitalisation of our life experience. And perhaps one can hope that one of the unintended consequences of the coronavirus quarantines in Chinese cities will be that some people at least will use their dead time to be released from the hectic activity and think about the (non)sense of their predicament."

(Zizek begon zijn book met een verwijzing naar Byung-Chul Han's Burnout Society).

-----

't Geestige aan de opmerking van Zizek is dat het aan de ene kant een enorm cliche is: kranten en sociale media staan vol met dezelfde kitcherige beelden van verlaten Italiaanse of New Yorkse pleinen of beelden van de schone lucht, beschrijvingen van de Himalaya die weer zichtbaar is geworden etc. 

Anderzijds, de reactie op het gevoel dat Zizek verwoordt is steeds een van woede.  Gelassenheit, meditatie? Hoe kan je? Er sterven mensen! Of: denk aan de mensen in de zorg die hun leven riskeren!  Hoe ongepast is het wel niet om te genieten van je dode tijd terwijl zij zich kapot werken?

Dit gevoel richt zich met name op een beeld dat de laatste week steeds terugkeert (en een mini-topos vormt in de iconografie van de crisis): de zonnebader als belichaming van de persoon die van de crisis geniet. In de UK keerde het beeld van de zonnebader terug in de pers, op opiniepagina en in de monden van woordvoerders van politiek & politie werd steeds gezegd: dat mensen een wandeling willen maken kan je ze niet kwalijk nemen, en ook lijkt iedereen recht op sport te hebben (daar wordt je tenslotte productiever van), maar er waren mensen die zo onverantwoord waren dat ze gewoon in het park lagen te zonnebaden! Dat is, zo meenden handhavers alom, niet te verteren.

En ook de buurtagent van de gemeente Hillegom stuurde gisteren een kiekje rond op twitter van een persoon die zijn fiets in de berm had gezet om op de rand van de bloeiende bollenvelden zon te zitten. Dit riep bij de agent (zo twitterde hij) woede en verdriet op, terwijl (zo was duidelijk te zien) de zonnebadende fietser alleen was, en overduidelijk op afstand bleef van iedereen op straat. Tijdens het zonnebaden werd geen enkele richtlijn overtreden. 

Vanwaar de irritatie over de zonnebader? (Die ook door de site van het NOS nieuws werd geciteerd)

Volgens mij is de zonnebader niet alleen een belichaming van de persoon die in de crisis geniet (en die alleen al daarom onuitstaanbaar is). Zonnebaden is ook bij uitstek het genieten van de dode tijd die de crisis veroorzaakt. Het tot stilstand komen van alle processen, projecten en producties, die juist (zo vertelt de politiek ons) door zouden moeten gaan.

De zonnebader geniet daarom ook van de crisis, en breekt daarmee met alle oproepen om door te gaan, te produceren, nog meer online te zijn, nog meer data uit te wisselen, nog meer symbolisch-cognitief werk te doen en te typen, tikken, in te spreken, uit te wisselen, in te bellen, etc etc etc.

-----

En vandaag het ANP bericht: bloembollenkwekers gaan dit jaar de bloemen eerder koppen dan normaal, om te voorkomen dat mensen langskomen om ervan te genieten.