Inwerkstelling / Handen Schudden
Shoshana Zuboff beschrijft hoe er in recente jaren een verschuiving is geweest van 'monitoring' naar wat door datawetenschappers 'inwerkingstelling' wordt genoemd. De eerste vorm richt zich op het machinaal, algoritmisch verzamelen van data. Dit is nog steeds een vorm van surveilleren. Bij 'inwerkingstelling' wordt de massa dmv kleine stimuli, gedragsveranderingen a.h.w. aangestuurd.
Centraal bij de 'inwerkingstelling' is dat het noch om 'wetten' of 'verboden' gaat, noch om 'disciplinering,' maar om onmerkbaar kleine micro-aansturingen. Stimuli.
Tijdens de Corona-crisis was de ongemakkelijkheid die we ervaren bij deze logica zichtbaar in de slapstick rond het advies van de RIVM om geen handen schudden. Dit is een micro-maatregel - klein, ogenschijnlijk onbeduidend, niet-existentieel voor elk betrokken individu (niemand geeft er iets op dat van belang is). maar dat op macro-niveau (de verspreiding van het virus door populatie) een enorme invloed had. (In de visuele verwerking van de data was weken later zichtbaar te maken dat de vespreidingssnelheid afnam na het invoeren van deze maatregel.)
Deze maatregel is een mooi embleem van de 'kleinheid' van het controle-regime, dat een logica van 'fine-tuning' en 'optimaliseren' (of nu juist 'minimaliseren') hanteert. Door het op grote schaal invoeren van kleine gedragsverandering stuur je de ontwikkeling van het virus.
Tegelijkertijd is de lacherigheid die de maatregel omringde veelbetekenend. De lacherigheid, die uiteindelijk culmineerde in het clowneske toch handenschudden van Rutte en Van Dissel, maar die eigenlijk al voorafgegaan zijn door de joviale VVD-toon waarop Rutte het bracht ('malle-jongens-die-wetenschappers') en ook in de vele suffe grappen rond het geven van elleboogjes (die in domheid alleen overtroffen werden door de wc-rol-humor van de weken daarvoor).
Die lacherigheid geeft aan dat de logica van control society nog niet ervaren wordt als iets serieus. Er is behoefte aan soevereine beslissingen, en discipline. Rutte (goed politicus) voelde dat aan, en een week later volgde een persconferentie die gekenmerkt werd door een hysterisch-ostentatief vertoon van soevereiniteit, waarbij Rutte met een strenge blik (serieus) een reeks verordeningen uitsprak, scholen sloot, en refereerde naar de noodtoestand, de tweede wereldoorlog, etc etc.
Natuurlijk, deze verordeningen waren ook een onderdeel van het controleren van het virus. Maar dat waren ze niet allemaal. Het sluiten van de scholen, bijvoorbeeld, was niet noodzakelijk. De beslissingen waren een theater waarin de macht van de soeverein wordt tentoongespreid, een ritueel (zoals de rituele rond de kroning van koningen, hun portrettering, het bezingen van hun glorie etc) dat nu nodig was geworden omdat de soeverein zelf door de maatregelen voorgesteld door modelleurs van het RIVM in een staat van impotentie is gebracht: de premier en vooral de koning (zijn sublieme dubbelganger) mogen geen handen schudden. D.w.z. de koning mag niet meer het ritueel verrichten ('handjes schudden') waaruit zowel zijn soevereiniteit als zijn band met de natie blijkt.
(De hand. In onze post-Gutenberg cultuur het laatste neo-feodale gebaar waarin afspraken worden beklonken, beloften worden gemaakt, trouw wordt toegezegd. Fijn. Stevig. Mannelijk. No-nonsense: de burgerversie van de eed.)
Ergo: journaalbeelden van minsters die elkaar een elleboog geven (hilariteit), de koning die in Indonesie een Namaste-gebaar maakt (gegiechel), de premier die toch een hand geeft aan de directeur van het RIVM (kostelijk!).
En later gekwaak of noodmaatregelen, oorlogssituatie, scholen sluiten, verordeningen, die ondanks de testosteron-toon waarmee ze worden uitgesproken een verlies blijven uitstralen.
Trump, vanochtend: de Amerikaanse bevolking wordt aangeraden een mondkapje te dragen, maar de president zelf zal dat nooit doen. Net zoals hij nooit een elleboog zou geven, of een Namaste-gebaar zou maken.
Niemand controleert de soeverein.
Centraal bij de 'inwerkingstelling' is dat het noch om 'wetten' of 'verboden' gaat, noch om 'disciplinering,' maar om onmerkbaar kleine micro-aansturingen. Stimuli.
Tijdens de Corona-crisis was de ongemakkelijkheid die we ervaren bij deze logica zichtbaar in de slapstick rond het advies van de RIVM om geen handen schudden. Dit is een micro-maatregel - klein, ogenschijnlijk onbeduidend, niet-existentieel voor elk betrokken individu (niemand geeft er iets op dat van belang is). maar dat op macro-niveau (de verspreiding van het virus door populatie) een enorme invloed had. (In de visuele verwerking van de data was weken later zichtbaar te maken dat de vespreidingssnelheid afnam na het invoeren van deze maatregel.)
Deze maatregel is een mooi embleem van de 'kleinheid' van het controle-regime, dat een logica van 'fine-tuning' en 'optimaliseren' (of nu juist 'minimaliseren') hanteert. Door het op grote schaal invoeren van kleine gedragsverandering stuur je de ontwikkeling van het virus.
Tegelijkertijd is de lacherigheid die de maatregel omringde veelbetekenend. De lacherigheid, die uiteindelijk culmineerde in het clowneske toch handenschudden van Rutte en Van Dissel, maar die eigenlijk al voorafgegaan zijn door de joviale VVD-toon waarop Rutte het bracht ('malle-jongens-die-wetenschappers') en ook in de vele suffe grappen rond het geven van elleboogjes (die in domheid alleen overtroffen werden door de wc-rol-humor van de weken daarvoor).
Die lacherigheid geeft aan dat de logica van control society nog niet ervaren wordt als iets serieus. Er is behoefte aan soevereine beslissingen, en discipline. Rutte (goed politicus) voelde dat aan, en een week later volgde een persconferentie die gekenmerkt werd door een hysterisch-ostentatief vertoon van soevereiniteit, waarbij Rutte met een strenge blik (serieus) een reeks verordeningen uitsprak, scholen sloot, en refereerde naar de noodtoestand, de tweede wereldoorlog, etc etc.
Natuurlijk, deze verordeningen waren ook een onderdeel van het controleren van het virus. Maar dat waren ze niet allemaal. Het sluiten van de scholen, bijvoorbeeld, was niet noodzakelijk. De beslissingen waren een theater waarin de macht van de soeverein wordt tentoongespreid, een ritueel (zoals de rituele rond de kroning van koningen, hun portrettering, het bezingen van hun glorie etc) dat nu nodig was geworden omdat de soeverein zelf door de maatregelen voorgesteld door modelleurs van het RIVM in een staat van impotentie is gebracht: de premier en vooral de koning (zijn sublieme dubbelganger) mogen geen handen schudden. D.w.z. de koning mag niet meer het ritueel verrichten ('handjes schudden') waaruit zowel zijn soevereiniteit als zijn band met de natie blijkt.
(De hand. In onze post-Gutenberg cultuur het laatste neo-feodale gebaar waarin afspraken worden beklonken, beloften worden gemaakt, trouw wordt toegezegd. Fijn. Stevig. Mannelijk. No-nonsense: de burgerversie van de eed.)
Ergo: journaalbeelden van minsters die elkaar een elleboog geven (hilariteit), de koning die in Indonesie een Namaste-gebaar maakt (gegiechel), de premier die toch een hand geeft aan de directeur van het RIVM (kostelijk!).
En later gekwaak of noodmaatregelen, oorlogssituatie, scholen sluiten, verordeningen, die ondanks de testosteron-toon waarmee ze worden uitgesproken een verlies blijven uitstralen.
----
Niemand controleert de soeverein.
Reacties
Een reactie posten